Operacija „Koridor 92“

Početkom ratnih dejstava 1992. godine muslimansko-hrvatska koalicija držala je prekinute prolaze kroz Posavinu, od sjeverozapadnog dijela Srpske Republike BiH sa Banjom Lukom kao centrom, kao i od Republike Srpske Krajine sa centrom u Kninu, prema istočnom dijelu Republike i dalje ka tadašnjoj Saveznoj Republici Jugoslaviji. Time je veliki broj stanovništva ostao u strateškom okruženju. Sve je izraženija bila nestašica namirnica i nesigurnost osnovnih životnih uslova. Najugroženije je bilo funkcionisanje medicinskih ustanova na ovom području, koje su sve više ostajale bez osnovnih medikamenata, a velika kriza osjetila se u svim sferama društva.

Na Odjeljenju za intenzivnu njegu banjalučkog porodilišta, u periodu od 22. maja do 19. juna 1992. godine, preminulo je dvanaest prijevremeno rođenih beba kojima je kiseonik bio neophodan u terapijskom postupku. Ugroženi su bili i bolesnici na dijalizi, kao i druge ranjive kategorije. Vazdušni transport medicinskog materijala, kao ni ostalog, nije bio dozvoljen od strane UN zbog sankcija SR Jugoslaviji.

Operacija „Koridor-92“

Već polovinom maja počele su određene pripreme za operaciju VSR BiH čiji je glavni cilj bio jasan i zahtijevao bezrezervnu odlučnost: obezbijediti prolaz i spajanje preko Posavine sa Semberijom i dalje na istok. Obezbijediti koridor. Glavni nosilac snaga trebao je biti 1. krajiški korpus. Kasnije se pristupilo formiranju taktičkih grupa.

Glavnina snaga krenula je u operaciju „Koridor-92“ iz okruženja, a jedinice iz sastava Istočno-bosanskog korpusa išle su im u susret iz poluokruženja. Osim jedinica 1. KK i IBK VSR BiH, u ovoj operaciji učestvovale su i jedinice iz Republike Srpske Krajine. Odluka o operaciji donesena je u Stanovima kod Doboja, a saopštena 19. juna 1992. godine, dok je prvobitni plan bio da počne 26. juna, ali je početak operacije pomjeren za dva dana ranije — za 24. jun.

Prva faza – spajanje snaga i oslobođenje Modriče

Izvođenje operacije „Koridor-92“, koja je bila i operacija protiv agresije snaga Hrvatske na ovom prostoru, planirano je u tri faze izvršenja. U prvoj fazi izvršeno je spajanje sa jedinicama IBK u rejonu Modriče. Iznenađenje koje je komandant 1. krajiškog korpusa, general Momir Talić, priredio hrvatsko-muslimanskim snagama ranijim pokretom jedinica, kao i napad sa glavnog i pomoćnih pravaca, doveli su do dugo očekivanog spajanja jedinica u rejonima Miloševca, Kornice i Čardaka na teritoriji opštine Modriča, a u konačnici i do samog oslobođenja gradskog područja Modriče za zavjetni srpski praznik Vidovdan i narednog dana.

Ova faza ostaće zapamćena po izjavi generala Novice Simića nakon uspješno ostvarenog zadatka njegovih jedinica: „PUT JE SLOBODAN. SRETNO!“

Druga i treća faza – izlazak na Savu i oslobođenje Broda

U drugoj fazi operacije izvršeno je izbijanje glavnine snaga na rijeku Savu na liniji ušće rijeke Bosne – Velika Brusnica – Bijelo Brdo, dok je pomoćnim snagama bio dodijeljen zadatak odsudne odbrane teslićkog i ozrenskog dijela fronta, te obezbjeđenje pravaca prema Gradačcu i Gračanici, kao i sadejstvo snagama IBK u odbrani prema Orašju.

Ove dvije faze, hrabrošću i odlučnošću srpskih boraca u odbrani naroda i države, izvršene su u zadatom roku. Velika istrajnost i požrtvovanje pokazani su i u borbama treće faze operacije, koja je imala za cilj oslobođenje Broda i izlazak širokim pojasom na rijeku Savu. Ona je realizovana nakon žestokih borbi za oslobođenje Broda i okoline u oktobru 1992. godine, ali sa zakašnjenjem od 47 dana u odnosu na planirano trajanje.

Zločini nad Srbima i značaj operacije za Republiku Srpsku

Treba uvijek napomenuti da se operacija „Koridor-92“ odvijala na prostorima na kojima su početkom građanskog rata izvršeni sistemski i brutalni zločini nad Srbima od strane hrvatsko-muslimanske koalicije. O tome svjedoči veliki broj ubistava, masovnih grobnica i mjesta zatvaranja i logorisanja koji su pronađeni nakon oslobođenja Posavine u ovoj operaciji.

Prema podacima Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica, u borbama koje su prethodile operaciji „Koridor-92“, kao i u svim njenim fazama, stradalo je 895 boraca.

Po svom značaju za postojanje Republike Srpske, po uspjesima vojske koja je nastajala u ratu braneći sopstveni narod i državu, spremnošću za žrtvu, operacija „Koridor-92“ ostala je zapisana kao jedna od najznačajnijih pobjeda u istoriji srpskog naroda i države.

Operacija „Koridor-92“ zauzela je posebno mjesto u istoriografiji i kulturi pamćenja na Odbrambeno-otadžbinski rat. O njoj su pisali i sami učesnici, vojna lica, istoričari, novinari, ali i mnogi drugi. Snimljeno je više dokumentarnih filmova, kao i TV emisija koje podsjećaju na njen značaj.