NATO bombardovanje Republike Srpske

Bombardovanje Republike Srpske od strane NATO-a, operacija Namjerna sila“ (engl. Deliberate Force) predstavljala najveću vojnu intervenciju ove alijanse poslije Drugog svjetskog rata u Evropi do tada. Kasnije bombardovanje SRJ 1999. godine preuzeće primat. Uticaj Zapada na razbijanje i raspad Jugoslavije ovim činom ušao je u očiglednu fazu otvorenog neprijateljstva, praćenu agresivnom antisrpskom propagandom.

Prethodni napadi NATO-a

NATO je i prije ove operacije više puta vojno intervenisao protiv formacija Vojske Republike Srpske (VRS) i Srpske vojske Krajine (SVK). Od februara 1994. do avgusta 1995. izvedeno je više vazdušnih napada u kojima su bombardovani ciljevi na zemlji, logistički centri i položaji VRS, kao i obarani srpski vazduhoplovi. Težište tih akcija bilo je u istočnom dijelu Republike Srpske, oko Sarajeva, Goražda i drugih mjesta, a meta napada bio je i aerodrom Udbina u RSK. Srpski avioni obarani su i u blizini Banjaluke.

Povod

Kao neposredni povod za operaciju otvorenog i konstantnog bombardovanja naveden je događaj poznat kao „Markale 2“ (28. avgust 1995), kada je u eksploziji na sarajevskoj pijaci poginulo više desetina civila. Iako odgovornost za taj događaj nikada nije nedvosmisleno utvrđena, srpske snage su odmah optužene, izvršen je novi talas medijske satanizacije Srba, i bombardovanje je usledilo bez odlaganja.

Trajanje i rezultati operacije

Operacija „Namjerna sila“trajala je od 30. avgusta do 14. septembra 1995. godine, a sprovedena je kao otvorena podrška muslimansko-hrvatskim snagama u završnici rata. U nju je bilo uključeno preko 5.000 vojnika NATO-a iz 15 država i više od 400 letjelica, uključujući 222 borbena aviona.

Tokom operacije, avijacija NATO zemalja je izvršila više od 3.500 letova, a dejstvovale su i Snage za brzo dejstvo UN sa položaja na planini Igman. Korišćene su i krstareće rakete „Tomahavk“, koje su ispaljivane sa ratnih brodova NATO snaga iz Jadranskog mora. Bio je to nepravedan rat, agresija najmoćnijeg vojnog saveza u istoriji, na najvišem tehnološkom nivou, protiv jedne male države i naroda. Međutim, Vojska Republike Srpske, sa svojim skromnim potencijalima u protivvazdušnoj borbi, nije se predavala i uspjela je da obori nekoliko neprijateljskih letjelica.

Poslije dvosedmičnog bombardovanja, NATO je, zbog loših vremenskih uslova, ali i zbog ispunjenja ciljeva i obećanja vojnog i civilnog rukovodstva da će povući tešku artiljeriju iz neposredne blizine Sarajeva, što je i ostvareno, obustavio operaciju. Srpska strana je, osim gubitaka u vojnim potencijalima i sredstvima, kao i u civilnim objektima, pretrpjela i ljudske žrtve. Ubijeno je najmanje 47 vojnika VRS, pet pripadnika radne obaveze i sedam civila, dok je direktnim dejstvima ranjeno preko 120 vojnika i civila.

Posljedice bombardovanja

Pored direktnih razaranja i ljudskih žrtava, kako vojnih tako i civilnih, napad je imao ozbiljne posljedice. Bombardovanje je predstavljalo direktnu vojnu pomoć muslimansko-hrvatskim snagama koje su potom pokrenule ofanzivu u zapadnim dijelovima Republike Srpske, što je dovelo do gubitka velikog dijela teritorije pod srpskom kontrolom i masovnog progona srpskog stanovništva. Napadi su izvršeni samo mjesec dana nakon što je Hrvatska uz pomoć i odobravanje Zapada protjerala preko 150.000 Srba sa svoje teritorije i uništila RSK.

Jedna od dugoročnih posljedica jeste i ugrožavanje zdravlja stanovništva, jer je u NATO napadima upotrebljavana municija sa osiromašenim uranijumom, koja je imala dugotrajne i visokoštetne efekte po zdravlje ljudi. To je bio drastičan primjer kršenja međunarodnih konvencija o zabranjenim tipovima oružja.