Teroristički napadi i otmice na Kosovu i Metohiji

Nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, uz direktni uticaj Zapada, aktiviralo se krizno stanje u Srbiji na području Autonomne pokrajine Kosova i Metohije. Albanska teroristička djelatnost na ovom području intenzivirana je tokom 1996. i 1997. godine, međutim kriza je svoj vrhunac dostigla početkom marta 1998. godine. Za tri godine zabilježeno je 1845 oružanih napada albanskih terorističkih grupa. U 1075 napada cilj su bili pripadnici MUP-a Republike Srbije, dok je 745 napada je usmjereno na građane i njihove stambene i poslovne objekte, a 25 napada na naselja ili objekte u kojima su živjela izbjegla lica. Ubijena su 122 policajca i 242 civila, a ranjeno je 426 policajaca i 179 civila.

Likvidiranje terorističke grupe u Drenici

U martu 1998. godine teroristički napadi intenzivirani na području Đakovice, Dečana i Peći. Dana 2. marta izvršeno je deset napada na srpske kuće na području Kline i Đakovice, a u Prištini, Podujevu i Vučitrnu održane su velike albanske demonstracije na koje je policija odgovorila vodenim topovima i suzavcem i tako rastjerala okupljene. U tim sukobima je povrijeđeno 45 demonstranata. Konačno, 6. marta se dogodio Sukob koji označio definitivni početak otvorenog rata između države i pobunjenika na području AP KiM.

Nakon što su su na području Srbice – u rejonu sela Lauša, ubijena dva policajca, dok je devet ranjeno, policijske snage su pokušale da unište terorističku grupu Adema Jašarija, jednog od vođa terorističke OVK u Drenici, koji je bio odogovran za većinu terorističkih akata na tom prostoru. U njegovom rodnom selu Donje Prekaze nakon bolkade na policiju je otvorena vatra. Poprište bitke postala je kuća Adema Jašarija u kojoj je, tom prilikom, stradalo 58 lica, uključujući i njega samog, a među ubijenima je bilo žena, djece i starijih osoba.

Jednostrani pristup Zapada

Neposredno nakon likvidiranja grupe Jašari, uslijedilo je otvoreno reagovanje američke diplomatije, specijalni izaslanik američkog predsjednika za Balkan Robert Gelbard zaprijetio je Srbiji vojnom intervencijom. Dakle, bilo je očigledno da je došlo do znatnijeg uplitanja međunarodnog faktora u dešavanja na Kosovu i Metohiji. Za nekoliko dana uslijedio je sastanak Kontakt grupe gdje su svi osim predstavnika Rusije podržali uvođenje restriktivnih mjera prema Srbiji. Kasnije, 9. maja 1998. godine Jugoslaviji su vraćene sankcije, koje su „skinute“ dvije godine ranije.

Ubistva

Tokom 1998. godine izvršen je veliki broj surovih ubistava Srba na Kosovu i Metohiji. Istoričar Nenad Antonijević navodi slučajeve pojedinih srpskih žrtava: „Dana, 4. maja 1998, albanski teroristi su nožem iz masakrirali Nenada Jaredića, v. d. upravnika pošte u selu Dobra Voda, opština Klina, a zatim mu pucali u glavu. Dečaka Dalibora Lazarevića su 20. maja izveli iz dvorišta njegove kuće u selu Budisavci kod Kline i usmrtili ga hicem iz vatrenog oružja. U selu Kijevu, opština Klina, 24. juna su ubili Radoša Spasića (1945), direktora Osnovne škole „Laza Lazarević“ u ovom selu. Cvetu Simić (1929) iz sela Pantina, opština Vučitrn, oteli su iz njene kuće 26. juna, mučili je i silovali, a zatim je, iznemoglu i u besvesnom stanju, bacili pored puta Vučitrn-Pantina (7. jula). Njoj su tupim predmetom nanete povrede u predelu glave, a u predelu vrata ubodna rana, s vidljiim tragovima davljenja, dok su u predelu grudnogkoša bile opekotine od užarenog predmeta. Od povreda zadobijnih u zatočeništvu, preminulaje 19. avgusta 1998. na VMA u Beogradu“.

Antonijević navodi i slučaj sa početka jula 1998. godine prilikom albanskih napada na sela Opteruša i i Retimlje kod Orahovca. Tada su, izmećuostalih izvršeni masovno silovanje dvije srpkinje i ubistvo Rajka Nikolića koji je pokušao da se suprotstavi tom zločinu. „Albanski teroristi su potom naredili Rajkovom 17-godišnjem sinu Cvetku da donese benzin, kojim su potom polili ranjenog Rajka i živog ga spalili“.

Ugrožavanje granice

Osim terorističkih napada i zločina u dubini teritorije 1998. godinu odlikovao je i veliki broj ugrožavanja granice sa Albanijom i bezbjednosnih snaga SRJ koje su je osiguravale. Pobrojana su 92 incidenta u kojem su uglavnom diverzantsko-terorističke grupe iz Albanije uz napade pokušavale da ilegalno pređu granicu, unesu oružje itd.

Pošto se sukob na terenu sve više rasplamsavao, na Kosovu i Metohiji je, osim pripadnika Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije, počela upotreba i Vojske Jugoslavije, a u prvom redu radilo se o jedinicama iz sastava Prištinskog korpusa Treće armije.

Stav međunarodnog faktora ostao je i dalje uglavnom pristrasan, pa je Savjet bezbjednosti UN 23. septembra 1998. godine usvojio Rezoluciju 1199, kojom je zatraženo hitno povlačenje jugoslovenskih/srpskih snaga bezbjednosti sa KiM. Sutradan, 24. septembra, NATO je usvojio plan „o eventualnom djelovanju Alijanse na Kosovu“.

Sporazum Milošević – Holbruk

U veoma teškim i kriznim uslovima kako na terenu tako i u diplomatskom pogledu, i pod direktnom prijetnjom bombardovanja 13. oktobra postignut je sporazum predsjednika SRJ Slobodana Miloševića i specijalnog izaslanika američkog predsjednika za Balkan Ričarda Holbruka. Po sporazumu i njegovoj realizaciji je dozvoljeno uključivanje američke avijacije u izvidnička dejstva na prostoru Kosova i Metohije, ali i prisustvo međunarodnih verifikatora na terenu. Takođe jugoslovenske vlasti su pristale na povlačenje vojnih i policijskih snaga tako da je na tlu pokrajine moglo da ostane najviše 10.000 policajaca i najviše 15.000 vojnika. Međutim, dolazak „verifikatora“ nije smirio prilike u južnoj srpskoj pokrajini, pa je samo u prvih mjesec dana od potpisivanja sporazuma izvedeno 117 terorističkih napada na vojsku, policiju i civile. U tim napadima je poginuo jedan pripadnik vojske Jugoslavije, 11 pripadnika MUP-a Republike Srbije i dva civila.

U noći između 13. i 14. decembra 1998. godine jugoslovenski graničari na padinama Paštrika u blizini Prizrena u višečasovnoj borbi onemogućili su grupu od 153 terorista da pređe iz Albanije u Jugoslaviju. Tom prilikom je ubijen 41 terorista, oko 40 je ranjeno, devet zarobljeno, a zaplijenjena je velika količina oružja.

Teroristički napad u kafiću Panda u Peći

Dana 14. decembra u kafiću Panda u Peći u terorističkom napadu surovo je ubijeno šest srpskih dječaka i mladića. Tada su ubijeni: Ivan Obradović (14 godina), Vukota (Vukosav) Gvozdenović (16 godina), Svetislav Ristić (17 godina), Zoran Stanojević (17 godina), Dragan Trifović (17 godina) i student Ivan Radević (25 godina). Teže su ranjeni Vladimir Lončarević i vlasnik Mirsad Šabović, a lakše je bio povređen Nikola Rajović. Sahrana ubijenih mladića održana je 16. decembra 1998. na groblju u Peći. Opelo služio je patrijarh srpski Pavle uz prisustvo velikog broja ljudi.

Ovaj teroristočki akt označio je faktički kraj bilo kakvih aktivnosti na primirju postignutom na osnovu sporazuma Milošević – Holbruk, a 1999. godina donijela je još veće, sukobe, razaranja i zločine.

Otmice

Na KiM je izvršen veliki broj otmica Srba, ali i lica drugih nacionalnosti, tako da su ljudi kindnapovani iz svojih domova, sa radnih mjesta, iz sredstava saobraćaja, prilikom obavljanja poljoprivrednih i drugih radova dok je jedan dio lica otet prilikom otovrenih napada na gradove i sela.

Prema podacima Saveznog ministarstva za inostrane poslove SRJ, u periodu od aprila 1998. do juna 1999. godine, na području AP Kosovo i Metohija je oteto i nestalo 100 Srba, 77 Albanaca i 12 lica drugih nacionalnih pripadnosti. Prema podacima Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije, u istom periodu je oteto i nestalo 14 policajaca.

U periodu od 10. juna 1999. do 29. februara 2000, albanski teroristi su na području AP KIM oteli ukupno 860 lica, od čega 822 civila 796 Srba i Crnogoraca, od tog a 152 neidenifikovana, 37 Albanaca, od toga jedan neidentifikovan i 27 građana ostalih nacionalnosti).

Tijela jednog broja lica su identifikovana u pojedinačnim i masovnim grobnicama dok se za tijelima mnogih i danas traga, tj. vode se kao nestala lica.