Nakon velikog broja napada i \u017ertava tokom 1998. godine, teroristi\u010dki napadi na Kosovu i Metohiji nastavljeni su i na po\u010detku 1999. godine. Tako su 2. januara u Kosovskoj Mitrovici ubijena dva Srbina, a 8. januara teroristi su ubili tri policajca na putu Pri\u0161tina\u2013Prizren, dok je u Starom Trgu oteto osam vojnika.<\/p>\n
Napadi na pripadnike MUP Srbije na Kosovu i Metohiji su u tom periodu bili naro\u010dito intenzivni na podru\u010dju \u0160timlja, zbog \u010dega su jake policijske snage, uz podr\u0161ku vojske, 15. januara 1999. godine sprovele antiteroristi\u010dku akciju, kada su u ataru sela Ra\u010dak ubijena 44 Albanca.<\/p>\n
Iako su postojala razli\u010dita tuma\u010denja ovog doga\u0111aja koji su se odnosili na borbe koje su se de\u0161avale toga dana u selu, iako je ozbiljna istraga tek trebala da se sprovede i po diktatu me\u0111unarodnih \u010dinilaca, Zapad je, prije svega uz glas \u0161efa Kosovske verifikacione misije na terenu Vilijema Vokera optu\u017eio jugoslovenske snage bezbjednosti za masakr nad nedu\u017enim civilima. Tim \u010dinom po\u010deo je niz pritisaka i pregovora koji su se odvijali na diplomatskom nivou. Uveliko su se najavljivali vazdu\u0161ni napadi NATO na Srbiju.<\/p>\n
Dvadesetak dana nakon Ra\u010dka u ljetnjoj rezidenciji predsjednika Francuske u Rambujeu kraj Pariza 6. februara otpo\u010deli su pregovori izme\u0111u vlasti Srbije i predstavnika Albanaca sa KiM. Delgacija Srbije nikako nije mogla da prihvati ulazak NATO trupa u Jugoslaviju i to je bila najve\u0107a prepreka da ona prihvati ponu\u0111eni dokument i rje\u0161enja. Tako\u0111e albanska strana insistirala je na decidnim mehanizmima koji bi joj omogu\u0107ili otcjepljenje od Srbije. Pregovori su okon\u010dani 23. februara bez ikakvog rezultata. U narednim danima intenzivirani su diplomatski kontakti, pa su predstavnici velikih sila posje\u0107ivali Beograd i razgovarali sa jugoslovenskim predsjednikom Slobodanom Milo\u0161evi\u0107em<\/p>\n
U Parizu su 15. marta nastavljeni pregovori delegacija Republike Srbije i Albanaca sa KiM. Kontakt grupa me\u0111unarodne zajednice je sutradan, 16. marta, odbacila sve primjedbe na prijedlog politi\u010dkog dijela sporazuma o KiM koje su do\u0161le sa strane delegacije Srbije. Albanska delegacija 18. marta potpisala ponu\u0111eni sporazum, iako joj nije bio ispunjen zahtjev da se jasno navede da \u0107e kona\u010dan status KiM biti odre\u0111en referendumom. Srbija je uporno odbijala da prihvati ultimatum pogotovo vojni aneks sporazuma, prema kojem su NATO snage imale pravo da se kre\u0107u po teritoriji Srbije koliko i kako \u017eele.<\/p>\n
Ultimatum Srbiji je bio \u201eapsolutno neprihvatljiv\u201c za jednu suverenu zemlju i kao takav dat je kako bi se srpska strana dovela u te\u017eak, gotovo bezizlazan, polo\u017eaj i optu\u017eila za nekooperativnost. Kako bi pokazala spremnost za pregovore, delegacija Srbije je potpisala Sporazum o samoupravi na Kosmetu, koji je sama izradila i dostavila jo\u0161 na prethodnim pregovorima u Rambujeu.<\/p>\n
Neuspjeh pregovora objavljen je 19. marta, a OEBS je najavio povla\u010denje me\u0111unarodnih posmatra\u010da tj. Kosovske verifikacione misije. Vlada Savezne republike Jugoslavije je na osnovu saznanja o pripremi agresije NATO, 23. marta proglasila neposrednu ratnu opasnost. Istog dana kasno uve\u010der generalni sekretar NATO-a Havijer Solana dao je odobrenje \u201eza preduzimanje vazdu\u0161ne operacije protiv Jugoslavije\u201c. Pred svjetskom javno\u0161\u0107u NATO se \u201eopravdavao\u201c narativom o vojnoj akciji kao navodnom sprije\u010davanju humnitarne katastrofe na Kosovu i Metohiji. Nastojalo se sve da se stekne utisak, da je do pribjegavanje brutalnoj sili do\u0161lo nakon iscrpljivanja svih diplomatskih sredstava. Ovim napadom prekr\u0161en je niz me\u0111unarodnih propisa od kojih je svakako najzna\u010dajnija Povelja UN zasnovana na jednakosti svih njenih \u010dlanica i ne odobravanju vo\u0111enja rata. Sila je po njoj mogla samo da se upotrijebi jedino uz odobrenje Saveta bezbjednosti koje NATO nije imao za ovaj napad kao \u0161to niko drugi nije imao pravo da neka\u017enjeno napadne jednu suverenu zemlju.<\/p>\n
Operacija pod nazivom Savezni\u010dka snaga (Allied Force) imala je za cilj vazdu\u0161ne udare na Saveznu Republiku Jugoslaviju i po\u010dela je 24. marta 1999. godine u 19.41, kada su bombardovani vojni objekti u \u0161iroj okolini Pri\u0161tine. Nekoliko sati kasnije, Vlada SRJ proglasila je \u201eratno stanje jer je otpo\u010dela agresija na Saveznu Republiku Jugoslaviju\u201c<\/p>\n
Agresiju na Jugoslaviju zapo\u010delo je 16 zemalja \u010dlanica NATO, a njima su se nakon priklju\u010divanja NATO u drugoj polovini aprila 1999. godine priklju\u010dile Ma\u0111arska, \u010ce\u0161ka i Poljska. Gr\u010dka nije dozvolila anga\u017eovanje svojih snaga za bombardovanje Jugoslavije, a Luksemburg i Island nemaju svoju vojsku. Vazduhoplovne snage NATO-a za agresiju na SRJ bile su raspore\u0111ene na teritoriji 12 dr\u017eava u 59 baza. Najbrojnije snage raspore\u0111ene su na teritoriji Italije (59%). Mornari\u010dka (palubna) avijacija bazirala je na ameri\u010dkom nosa\u010du aviona \u201eEnterprajz\u201c, nosa\u010du helikoptera \u201eNasa\u201c i francuskom nosa\u010du aviona \u201eFo\u0161\u201c raspore\u0111enim u Jonskom i Jadranskom moru.<\/p>\n
Za 78 dana agresije, avijacija NATO je izvr\u0161ila preko 26.000 letova, od \u010dega borbenih 18.168 (70%). Iako je od po\u010detka akcije planirano kori\u0161\u0107enje 464 aviona i oko 450 krstare\u0107ih raketa, za 78 dana to je iza\u0161lo na kori\u0161\u0107enje oko 1040 aviona i na ispaljivanje oko 1000 krstare\u0107ih raketa. Broj definisanih objekata kao meta za dejstvo na po\u010detku rata bio je oko 300 ali je pove\u0107an je na blizu 4000 na kraju agresije. Lansirano je oko 350.000 kasetnih bombi \u2013 podprojektila \u201ebombica\u201c; oko 50.000 komada (granata) municije sa osiroma\u0161enim uranijumom i oko 15.000 velikih projektila (nevo\u0111ene i vo\u0111ene bombe i raketa), ukupne mase oko 22.000 tona.<\/p>\n
Vazdu\u0161ni udari u prvim danima bili su usmjereni na raketne i radarske sisteme, televizijske i radio oda\u0161ilja\u010de, polo\u017eaje vojske, vojne i policijske objekte i vojne aerodrome. Lista ciljeva je vrlo brzo pro\u0161irena na dr\u017eavne ustanove i civilni ciljevi u selima i gradovima. Prouzrokovane ogromne \u0161tete po privredu, saobra\u0107aj i sveukupni \u017eivot gra\u0111ana Srbije i \u010ditave Jugoslavije. U Beogradu na meti su se na\u0161li objekti \u010dije ru\u0161enje nije imalo nikakav vojni zna\u010daj. Pogo\u0111en je veliki broj objekata me\u0111u kojima su bili zgrada saveznog ministarstva unutra\u0161njih poslova i Ministarstvo unutra\u0161njih poslova Republike Srbije, zgrada Minstarstva pravde, sjedi\u0161te vladaju\u0107eg SPS-a i vi\u0161e televizijskih i radio stanica u Poslovnom centru U\u0161\u0107e na Novom Beogradu. U ranim jutarnjim satima 22. aprila pogo\u0111ena je rezidencija predsjednika SRJ u U\u017ei\u010dkoj 15. Oko 2 sata iza pono\u0107i 23. aprila direktan pogo\u0111ena je zgrada Radio-televizije Srbije \/ Radio-televizije Beograd u Aberdarevoj ulici, a poginulo je 16 radnika. Pogo\u0111ena je i Ambasada NR Kine u kojoj poginula tri kineska dr\u017eavljanina.<\/p>\n
Tako\u0111e bile su ugro\u017eene brojne komunikacije, mostovi \u2013 drumski i \u017eeljezni\u010dki, od kojih ve\u0107ina nije imala naro\u010ditu vojnu svrhu, a \u010dije je ru\u0161enje trebalo da po\u0161alje simboli\u010dke poruke o nadmo\u0107nosti NATO i da doprinose demoralizaciji i zastra\u0161ivanju stanovni\u0161tva.<\/p>\n
Kako je bombarodovanje odmicalo dolazilo je do sve \u010de\u0161\u0107ih udara na civile i civilne objekte od stambenih ku\u0107a i zgrada preko \u0161kola, vrti\u0107a, do bolnica i vjerskih objekte i drugog. Tako je u ve\u010dernjim satima 5. aprila 1999. godine raketiran centar grada Aleksinc, kada je poginulo 11, a povrije\u0111eno vi\u0161e od 50 lica. Ne\u0161to iza pono\u0107i 7. aprila bombardovan je centar Pri\u0161tine, a poginulo je 19 lica, me\u0111u kojima peto\u010dlana porodica Ga\u0161i. Dana 12. aprila na mostu preko Ju\u017ene Morave u Grdeli\u010dkoj klisuri, izme\u0111u sela Oraovica i Boji\u0161ina (kod Leskovca), sa vi\u0161e projektila pogo\u0111en je me\u0111unarodni voz na liniji Beograd\u2013Solun. Stradalo je 15 putnika, a razaranje je bilo takvo da tri tijela nikada nisu identifikovana. U ranim popodnevnim satima 14. aprila raketirana je izbjegli\u010dka kolona Albanaca nedaleko od Terzijskog mosta u ataru sela Bistra\u017ein, kao i na putu kroz Meju (kod \u0110akovice). Poginulo je 61 lice, dok je 36 povrije\u0111eno. Surdulica je bombardovana 27. aprila, a pogo\u0111ena je ku\u0107a porodice Mili\u0107, u kojoj je poginulo devet lica.<\/p>\n
Tokom NATO agresije i brojna djeca bila su \u017ertve bezumnih napada na civilne ciljeve. Simbol njihovog stradanja postala je mala Milica Raki\u0107, ro\u0111ena 1996. godine, koja je ubijena u Batajnici 17. aprila 1999. godine. Prije toga, u Merdaru je 11. aprila ubijena jedanaestomjese\u010dna Bojana To\u0161ovi\u0107. Poginula je zajedno sa svojim ocem. U Novom Pazaru, 31. maja 1999. godine, od NATO bombe ubijeno je devet lica, a me\u0111u njima su bili i dvogodi\u0161nji Marko Simi\u0107 i njegov otac Vladan Simi\u0107 (30). \u017drtve NATO projektila bili su i sestra i brat, Dajana i Stefan Pavlovi\u0107, koji su ubijeni u mjestu Ralja. U Pri\u0161tini je ubijena i mala Dragana Dimi\u0107, u Starom Grackom, od kasetne bombe koja je probila tavanicu i pala na njen krevet. Njen otac Sini\u0161a nosio je njeno obezglavljeno tijelo do pri\u0161tinske bolnice. Ovo su samo podaci o pojedinim \u017ertvama \u2014 nevinoj djeci, \u010diji je spisak tokom bombardovanja, na\u017ealost, bio mnogo ve\u0107i.<\/p>\n
Od maja mjeseca 1999. godine, NATO agresija na Srbiju poja\u010dana je udarima na njen elektroenergetski sistem. Ga\u0111ane su rafinerije, skladi\u0161ta goriva, rudnici i druga energetska postrojenja \u0161irom zemlje. To je tako\u0111e prouzrokovalo velike \u0161tete za privredu i stanovni\u0161tvo u cjelini.<\/p>\n
Vojska Jugoslavije tj. njene snage RV i PVO su organizovale i odva\u017eno izvodile odbranu zemlje primjereno mogu\u0107nostima sa osnovnim ciljem minimalnih gubitaka u sopstvenom ljudstvu i ratnoj tehnici kao i za ostvarenje realno mogu\u0107ih efekti borbe protiv agresora koji je uz broj\u010danu nadmo\u0107 posjedovao i oru\u017eja i oru\u0111a nanovije generacije. Vojska se oslanjala na vje\u0161tine svoga sastava pa su tako znala\u010dki maskirana sva sredstva ratne tehnike, ali i aerodromi i drugi veliki vojni objekti. Manevar jedinica, bio je jedan od organizovanih na\u010din obmanjivanja agersora kako bi se organizovanim i smi\u0161ljenim manevrisanjem, uspje\u0161no \u010duvale snage i obezbjedili povoljni uslovi za vo\u0111enje odbrane zemlje od napada\u010da. Tako\u0111e, pravljenje maketa tj. la\u017enih ciljeva koji su prikazivali tehniku VJ imalo je veoma uspje\u0161ne rezultate. Ove mjere imale su vi\u0161estruk rezultat u smanjivanju gubitaka u ljudstvu i ratnoj tehnici. Iako sa vi\u0161estruko starijim sredstvima pa tako i avionima znatno manjih tehni\u010dkih mogu\u0107nosti od napada\u010da piloti i drugi pripadnici RV i PVO stupali su u borbu sa agresorom.<\/p>\n
Dana 4. maja 1999. oko 12 \u010dasova primje\u0107ena je ve\u0107a grupa NATO aviona koja je dejstvovala u pravcu Valjeva, uglavnom na fabriku municije Kru\u0161ik, kao i na vojna skladi\u0161ta u okolini. Iako je komandu da poleti dobio jedan od mla\u0111ih oficira. Me\u0111utim, potpukovnik Milenko Pavlovi\u0107 je telefonskom vezom naredio da se pozvani pilot zadr\u017ei i umjesto njega je on poleteo ka Valjevu sa svojim avionom MiG-29. Ubrzo se na\u0161ao na nebu iznadnad Valjeva, me\u0111utim, uslijed tehni\u010dkih probelma na letilici ostao je bez radara. Ni to ga nije omelo i Pavlovi\u0107 se upustio se u neravnopravnu bitku protiv 16 NATO aviona, uspeo da ih zbuni smjelim nastupanjem i \u010dak natera u bejkstvo ali je, ubrzo, oko 12:45, bio pogo\u0111en sa tri rakete, ispaljene od strane holandskih pilota sa aviona F-16 fajting falkon koji su bili zapadno od Tuzle koje on nije mogao ni primjetit. Poginuo je jo\u0161 u vazduhu. Ostaci njegovog aviona pali su u selo Petnica. U poslijeratnom periodu Milenko Pavlovi\u0107 postao je jedan od simbola odva\u017enosti heroja otpora stranim napada\u010dina na Srbiju i Jugoslaviju.<\/p>\n
Pripadnici RV i PVO u 78 dana rata, u neravnopravnoj borbi oborili su agresoru 2 aviona (avion F-117A i avion F-16C); 9 bespilotnih letilica; 45 krstare\u0107ih raketa i 4 velika projektila. Navedena tehnika je pogo\u0111ena u vazdu\u0161nom prostoru SRJ, pa su njeni ostaci pali na teritoriju Jugoslavije i tako za njeno obaranje postoje proverljivi materijalni dokazi. Avion Ameri\u010dkog ratnog vazduhoplovstva Lokid F-117A No\u0107ni jastreb sa oznakama AF 82 806 HO (baza Holoman, Novi Meksiko) oboren je 27. marta 1999. godine, \u010detvrtog dana NATO bombardovanja, a oborio ga je 3. divizion 250. raketne PVO brigade Vojske Jugoslavije, kojim je komandovao potpukovnik Zoltan Dani. Avion je pogo\u0111en iz ruskog raketnog sistema S-125 Neva. Onesposobljen za dalji let, avion se sru\u0161io u ataru sremskog sela Bu\u0111anovci kod Rume. Bio je to veliki \u0161ok za NATO komandu i sve one koji su bili uvjereni u nedodirljivost najnovije ameri\u010dke tehologije. U isto vrijeme bio je to doga\u0107aj koji imao veliki zna\u010daj za odr\u017eavanje morala vojske i stanovni\u0161tva Jugoslavije.<\/p>\n
Pored navedenih oborenih borbenih sredstava, snage PVO strategijske grupacije RV i PVO VJ o\u0161tetile su ili oborile jo\u0161 i zna\u010dajan broj letilica i raketa napada\u010da. Pojeidni izvori navode 36 aviona i 2 helikoptera \u010diji ostaci nisu prona\u0111eni na prostoru SR Jugoslavije.<\/p>\n
Pored opse\u017enih vazdu\u0161nih napada, pripadnici Vojske Jugoslavije odlu\u010dno su se suprostavili kopnenoj agresiji albanskih snaga podr\u017eanih NATO paktom. Tako je 9. aprila 1999. godine u ranim jutarnjim satima po\u010deo poku\u0161aj kopnenog prodora na teritoriju Jugoslavije. Uz sna\u017enu artiljerijsku podr\u0161ku, albanske snage nastupaju\u0107i prakti\u010dno kao pje\u0161adija NATO poku\u0161ale su da pre\u0111u albansko-jugoslovensku granicu u rejonu karaule Ko\u0161are kod \u0110akovice. Tada je napada\u010d nai\u0161ao na zana\u010dajan otpor jugoslovenskih snaga i do\u0161lo je do velike bitke. Kasnije su borbe velikog inteziteta na ovom regionu potrajale sve do zavr\u0161etka NATO agresije na SRJ. Osim napada terorista i vojska Albanije na grani\u010dni pojasu izvr\u0161eni su zna\u010dajni udari NATO avijacije.<\/p>\n
Zbog siline vazdu\u0161nih, ali i artiljerijskih i pje\u0161adijskih udara, borbe oko karaule Ko\u0161are i planinskih vrhova Maja Glava i Rasa Ko\u0161ares \u010desto se nazivaju \u201epaklom Ko\u0161ara\u201c, a zbog naro\u010dite po\u017ertvovanosti jugoslovenski vojnici koji su u njima u\u010destvovali sa posebnom dozom pijateta osta\u0107e upam\u0107eni kao heroji odbrane naroda i dr\u017eave. Siloviti kopneni udari od 26. maja bili su usmjereni i na karaulu Goro\u017eup u blizini Prizrena.<\/p>\n
S obzirom da je operacija \u201eStrela 1\u201c (\u201eKo\u0161are\u201c) do\u017eivela neuspeh, NATO je sa \u0161tabom OVK i albanskim snagama, isplanirao drugu operaciju \u2013 \u201eStratela 2\u201c. nakon 45-dnevnih te\u0161kih i krvavih borbi NATO stratezi su uvidjeli da stvaranje mostobrana na pravcu u rejonu Ko\u0161ara kojim je trebalo otvoriti put za ubacivanje NATO snaga iz Albanije nije uspjelo, pre\u0161li su na rezervnu varijantu \u2013 proboj preko planine Pa\u0161trika. Kako bi pomogao prodor albanskih terorista prema Prizrenu, NATO je 24 puta upotrebio strategijsku avijaciju ostavljaju\u0107i pravu pusto\u0161 na padinama Pa\u0161trika.<\/p>\n
U agresiji na SR Jugoslaviju poginulo je oko 2.500 civila i vojnika. Nanesena su joj ogromna materijalna i infrastrukturna razaranja, ali kopneno nastupanje snaga neprijatelja je zaustavljeno. Pod prijetnjom novih bombardovanja i uz velike dipomatske pritiske, nakon 78 dana zavr\u0161ena su borbne dejstva. Naime, u Kumanovu u Makedoniji je 9. juna potpisan Vojno-tehni\u010dki sporazum izme\u0111u Me\u0111unarodnih bezbjednosnih snaga i vlada Savezne Republike Jugoslavije i Republike Srbije, \u010dime su prekinuta neprijateljstva izme\u0111u NATO-a i SRJ, a srpske snage bezbjednosti su se obavezale na povla\u010denje sa Kosova i Metohije.<\/p>\n
Kumanovskim sporazumom su uspostavljene Kopnena zona bezbednosti u \u0161irini od pet kilometara, \u201ekoja se prostire iza granica pokrajine Kosovo prema ostatku teritorije Savezne Republike Jugoslavije\u201c, i Vazdu\u0161na zona bezbednosti \u0161iroka 25 kilometara. Tako\u0111e, me\u0111una rodne snage su se obavezale da \u0107e u potpunosti razoru\u017eati OVK.<\/p>\n
Savjet bezbjednosti UN usvojio je 10. juna 1999. godine na osnovu Kumanovskog sporazuma Rezoluciju 1244, kojom je uvedena me\u0111unarodna uprava na Kosovu i Metohiji. Paralelno sa povla\u010denjem srpske vojske i policije, na teritoriju ju\u017ene srbijanske pokrajine, po\u010dev\u0161i od 12. juna, stupali su pripadnici me\u0111unarodnih Kosovskih snaga KFOR (Kosovo Force \u2013 KFOR). Posljednji vojnik odbrane napustio je teritoriju AP KiM 20. juna, a odlukom Savezne skup\u0161tine Jugoslavije od 26. juna ukinuto je ratno stanje. Me\u0111utim, stradanje Srba na Kosovu i Metohiji nastavljeno je novim intezitetom i brutlno\u0161\u0107u koje su nosile albanske formacije koje su preuzimale teritoriju. Iako se u rezoluciji navodilo da \u0107e odre\u0111enom broju srpskog osoblja biti dozvoljeno da se vrate i da odr\u017eavaju prisustvo na srpskim istorijskim lokalitetima i administrativnim prelazima to se nije ostvarilo.<\/p>\n